TÂM LÝ HỌC- 5 GIAI ĐOẠN TRƯỚC KHI CON NGƯỜI BÌNH THƯỜNG RA ĐI

Chào bạn đọc

    Đối với nhân sinh thì bốn chữ SINH LÃO BỆNH TỬ đời đời kiếp kiếp, vĩnh viễn gắn liền không hề thay đổi. Thoắt đó thoắt đây ngoảnh nhìn lại quá khứ từ lúc cất tiếng khóc chào đời lớn lên tranh đấu với trường đời cho đến lúc thân già lụ khụ với bao nhiêu bệnh tật trong người thật quá nhanh áng chừng ảo ảnh.

-Ba vạn sáu ngàn ngày là mấy 

Cảnh phù du trông thấy cũng nực cười 

Thôi công đâu chuốc lấy sự đời

Tiêu khiển một vài chung lếu láo...

(Cao bá Quát)

Quả vậy, cuộc đời nhìn áng tựa phù du, có đó mất đó và là một định luật dù thế nhân từng bỏ bao nhiêu tâm sức chống lại định luật này. Có sinh tức có diệt dù có cố gắng đến mấy dù không chấp nhận cái luật đào thải của tạo hóa đối với con người đến mấy con người cũng không thắng được. Tây phương cũng vậy họ cho rằng chết là định luật. Do đã là người ai cũng phải chết  Triết Gia Pháp bà Simone De Beauvoir từng nói " Tất cả mọi người đều  sẽ chết -Tous les Hommes sont mortels- đó là định luật bất biến, không ai tránh khỏi được.

Dù sao Tham Sinh Úy Tử là bản chất của muôn vạn loài sinh linh không riêng gì loài người. Đời người quá ngắn so với tạo vật, do đó ai cũng quý cuộc sống. Quan yếu nhất là sống ra sao cho thực sự xứng với cuộc đời ngắn ngủi này. 

    Tâm Lý Học và y học Tây Phương khảo sát giây phút ra đi của con người chung quy lại nó nằm trong năm giai đoạn...

1-     Phủ Nhận (Denial)

2-     Giận dữ (Anger)

3-     Trao đổi (Bargaining)

4-     Trầm Uất (Depressing)

5-     Chấp Nhận (Acceptance)

Năm giai đoạn Denial-Anger-Bargaining-Depressing-Acceptance  cộng chung lại viết tắt là DABDA

1-      PHỦ NHẬN (DENIAL) thoạt đầu bệnh nhân không cho là trường hợp đau khổ đó lại rơi vào mình. Có thể người này dùng những câu nói như “ bệnh này hiếm lắm làm sao mà có được?” hay để trấn an và giữ vững niềm tin cho chính mình người nay còn cho rằng có thể “kết quả này do y tá ghi lầm hay ai đó ghi sai thôi” Hay tệ hơn nữa người này còn dùng những nghi ngờ chủ quan về lương tâm bệnh viện cố “quan trọng hóa để charge tiền hay 'moi' tiền bệnh nhân thôi” Rồi lại nói với vợ con “xem này anh ăn cơm vẫn ngon nước da anh hồng hào vậy mà họ nói anh là bệnh ...” đây là tâm lý cố không tin vào sự thật phũ phàng.

tóm lược tâm trạng trong giai đoạn này

- trầm cảm

- tức giận

- chấn động

- bối rối cùng cực

- cô đơn

2-      GIẬN DỮ  (ANGER) Đến giai đoạn 2 này khi các hồ sơ và thử nghiệm liên tục căn bệnh đó đến với người này là SỰ THẬT. Bệnh nhân này không thể nào chối bỏ được. Sự thật dù không tin vẫn là sự thật. Người bệnh trở nên tức giận với số phận mình “Trời ơi sao nó lại đến với ta trời hỡi? Sao số phận ta lại bất hạnh đến thế này?” Bao nhiêu tức giận cho số phận này lại trút lên vợ con hay bạn bè gia đình cùng bệnh viện y tá bác sĩ “Tại sao các người lại để chuyện này xảy ra cho ta? Tại sao không báo cho ta uống phòng hay trị phòng trước? Đây là lỗi của các người” v v...

tóm lược phản ứng trong giai đoạn này

- thất vọng

- thịnh nộ

 -lo lắng 

- sợ hãi

3-      TRAO ĐỔI  (BARGAINING) qua giai đoạn 3 này bệnh nhân qua một tâm lý cao hơn là trao đổi hay điều kiện để làm sao tránh được sự chết. Người bệnh bắt đầu hướng lên một vị trí cao hơn, siêu nhiên hơn đó là tôn giáo hay trời đất. “Lạy trời cho con lành con sẽ hiến hết gia sản để làm việc tự thiện”Hay đối với mọi người quanh mình “xin bác sĩ hãy hết sức cứu tôi . Lành bệnh tôi thề sẽ không bao giờ hút một điếu thuốc...” hay “uống một giọt rượu ...lạy ông bà cho con lành để đưa bầy con lớn lên thêm một vài năm nữa?” vv ...

có bệnh thì vái tứ phương là ở giai đoạn thứ ba này

tóm tắt tâm trạng trong giai đoạn này

• giận 
• thất vọng
•  hối tiếc
•  buồn-trầm cảm

4-      TRẦM CẢM (DEPRESSION) 

sang hết giai đoạn mặc cả và trao đổi nói trên người bệnh đi đến giai đoạn thứ 4 là TRẦM CẢM. Bệnh nhân biết được rằng sự thật ra đi không thể tránh được nữa rồi. Bao nhiêu phản ứng trong 3 giai đoạn trên đã trở thành vô vọng. Bệnh nhân giờ không nói năng nữa buồn bã  mệt mõi chán chường cách biệt. Người bệnh không muốn ai thăm hay an ủi gì hết. Thậm chí không cần uống thuốc “ta sắp ra đi rồi thuốc ấy có ích chi nữa” v v...

tóm tắt tâm trạng trong giai đoạn này

• Không muốn ra khỏi giường
• Tránh xa mọi người và những hoạt động từng thích trước đây
• Ngủ suốt ngày
• Không ăn (hoặc ăn quá nhiều).
• Tự thương hại bản thân

5-      CHẤP NHẬN (acceptance)   

       CÁCH BIỆT TRẦM CẢM không kéo dài lâu. Người bệnh cuối cùng đi đến một tâm lý cuối cùng trước khi chia tay đó là CHẤP NHẬN. Những ngày giờ này bệnh nhân đột ngột cảm thấy thanh thản trong người và chấp nhận cái giờ phút đó đến với mình một cách nhẹ nhàng hơn. Bao giận dữ lẫy hờn cách biệt đột nhiên mất hết. Người bệnh bỗng nhiên tỉnh trí nhớ lại những gì trong DI CHÚC cần điều chỉnh hay nói lời xin lỗi hay cám ơn vợ con, bạn bè ... Bệnh nhân có thể soạn sửa cho mình chương trình tang lễ ra sao? Những lời trăng trối  cho vợ cho con. Đây là giai đoạn cuối cho một đời người sự chấp nhận của kiếp nhân sinh không thể nào thoát khỏi định luật sinh diệt rồi thoải mái ra đi không còn chút gì do dự nữa ./.

Đinh trọng Phúc tái biên 

Tham khảo dựa theo

HTTPS://HOSPICE.ME

Understanding The Emotional Stages Of Dying | Hospice of the Golden Isles

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507885/

https://grief.com/the-five-stages-of-grief/

BỆNH SẠN THẬN (KIDNEY STONES)

 

vòng luân lưu tuần hoàn của máu qua hai trái thận để lọc hàng ngày tổng cộng 200 lít máu cho người lớn và thải ra trên dưới 2 lít nước thải vào bàng quang  

Chào bạn đọc

    Chúng ta ai cũng có hai trái thận, mỗi trái to cỡ bằng nắm tay. Thận nằm hai bên cột sống dưới xương sườn. Thận tuy nhỏ nhưng bổn phận của nó phức tạp và quan trọng cho cơ thể chúng ta. Thận giúp loại chất cặn bã và chất lỏng thừa. Thận lọc máu giữ lại hay loại bỏ những hợp chất hữu cơ cần hay không cần.  Thận kiểm soát việc tạo ra các hồng huyết cầu hay các sinh tố kiểm soát sự tăng trưởng. Thân giúp giải phóng các hóc môn điều chỉnh huyết áp, số hồng cầu hay định lượng chất cần thiết nhất định cho cơ thể chúng ta như calcium hay kalium

THẬN LỌC MÁU 

    Động mạch tim đưa máu vào hai trái thận chúng ta để làm lọc đó là nhờ vào hàng triệu đơn vị lọc nhỏ li ti của thận (nephrons). Chất thải lỏng qua niệu quản và tồn đọng ở bàng quang (bọng đái) gọi là nước tiểu. Máu sạch trái lại không qua niệu quản mà theo đường tĩnh mạch lên về tim.

BỔN PHẬN NẶNG NHỌC CỦA 2 QUẢ THẬN CHÚNG TA

Mỗi 24 giờ hai trái thận chúng ta theo vòng luân lưu tuần hoàn phải tiếp quản lọc tổng cộng tới 200 lít máu đi qua theo vòng luân lưu tuần hoàn nói trên.  Trong 24 giờ đó có 2 lít đào thải ra khỏi cơ thể đó là nước tiểu. Còn lại 198 lít từng luân lưu  qua 2 trái Thận. Chúng ta lưu ý cơ thể chúng ta bình quân chỉ có  5 tới 6 lít máu thôi nên không phải cơ thể chúng ta chứa tới 200 lít máu mà đây là số lượng dung tích chất lỏng luân lưu qua thận trong một ngày

CHỨNG SẠN  THẬN 

    Chúng ta bị sạn thận phần nhiều từ ăn uống cách sống. Ví dụ nếu ăn thức ăn quá nhiều sodium(natri), nhiều đường, thịt cá quá mức nhưng lại thiếu trái cây rau củ, thiếu nước cũng dễ sỏi thận.  Bệnh tiểu đường gây cho bạn khó kiểm soát lượng đường trong máu dễ gây sỏi thận. Calcium quá cao trong máu cũng đưa đến tăng sỏi thận.

    Sạn thận (hay sỏi thận) là một mảnh chất rắn hình thành trong thận từ các chất có trong nước tiểu. Chất rắn này là kết tinh của các dạng muối Calci, Oxalat, Crytine.. Nó có thể nhỏ như một hạt cát hoặc lớn như hay nhỏ hơn một viên sỏi nhỏ. Đa số sỏi thận tự đào thải ra khỏi cơ thể mà không cần sự trợ giúp của bác sĩ. Vấn đề là ta nên uống nước nhiều để giúp sự bài tiết thông hơn.

 Nhưng đôi khi SẠN THẬN KHÔNG LỌT RA ĐƯỢC? Trường hợp này sạn thận bị kẹt trong đường tiết niệu, chặn dòng chảy của nước tiểu  lâu ngày và gây đau đớn viêm nhiễm có khi phải vứt bỏ quả thận.

Sau đây có thể là những dấu hiệu của bệnh sỏi thận cần sự trợ giúp của bác sĩ:

• Đau nhiều kéo dài ở vùng lưng hoặc bên hông của bạn  không hết

 • Có máu trong nước tiểu

• Hay sốt và ớn lạnh

• Nôn mửa, không biết mùi vị nếm được thức ăn ngon dở ra sao

• Nước tiểu có mùi hôi hoặc có máu và có màu đục như nước vo gạo.

• Cảm giác nóng rát khi đi tiểu

...

 Bác sĩ sẽ chẩn đoán sỏi thận bằng xét nghiệm nước tiểu, máu và hình ảnh CT scan, Siêu Âm … Nếu sỏi không tự khỏi, bạn phải cần điều trị.

ĐIỀU TRỊ

GIẢI PHẪU SẠN THẬN

Tán sạn

Tán sỏi bằng sóng chấn động (shock wave) ngoài cơ thể là kỹ thuật điều trị sỏi trong quả thận và kẹt tại  niệu quản không cần tới phẫu thuật. Y khoa thay bằng sóng chấn động năng lượng cao. Chúng truyền qua cơ thể và để phá vỡ sạn thận những mảnh nhỏ như hạt cát. Khi đã vỡ thành các hạt nhỏ chúng dễ dàng trôi qua với nước tiểu.

Cắt thận qua da

Các thủ thuật này là phương pháp điều trị sạn thận được áp dụng cho những bệnh nhân có sạn thận lớn cỡ 2 cm hoặc có hình dạng khác thường, những người bị nhiễm trùng cùng sỏi chưa bị phá vỡ đủ bằng phương pháp thứ nhất

Cả hai thủ tục đều liên quan đến việc xâm nhập vào thận thông qua một vết rạch nhỏ ở phía sau. Khi bác sĩ phẫu thuật đến quả thận, một ống soi thận (một máy ảnh sợi quang học thu nhỏ) cùng các dụng cụ nhỏ khác được luồn vào qua lỗ. Sạn được lấy ra hay tán nhỏ mới lấy ra...

Nội soi niệu quản

Đây là một thủ thuật trong đó một ống soi nhỏ  được đưa vào bàng quang và niệu quản và nó được sử dụng để chẩn đoán và điều trị một loạt các vấn đề ở đường tiết niệu. Đối với sạn niệu quản (một viên sạn trong niệu quản), nó cho phép bác sĩ tiết niệu thực sự nhìn vào niệu quản, tìm sỏi và loại bỏ nó. Đây là một thủ thuật ngoại trú có hoặc không có đặt stent (một ống được đặt vào niệu quản để giữ nó mở ra).

Tuy nhiên, tùy thuộc vào kỹ năng và kinh nghiệm của bác sĩ, nội soi niệu quản có thể được sử dụng cho hầu hết mọi viên sạn có kích thước phù hợp với nó. Việc tán sạn bằng phương pháp nội soi niệu quản bằng thiết bị laser heli đảm bảo hơn so với phương pháp tán sỏi bằng sóng xung kích (Shock Wave).

ĐỀ PHÒNG  SẠN  THẬN 

Đối với người lớn khoảng 9% có nguy cơ mắc chứng sỏi thận.  Vùng khí hậu càng nóng con người càng dễ mất nước hơn nên dễ có nguy cơ sạn thận.  Như thế nguy cơ mất nước đưa ta dễ sạn thận hơn. Kết lại, chúng ta nên uống nước nhiều là điều tốt nhất. Chống tái phát chứng sạn thận thì chúng ta nên uống trên 2 lít nước mỗi ngày.

CÁC DẤU HIỆU SUY THẬN 

LỌC MÁU RA SAO?

Thận của chúng ta thường lọc và loại bỏ các chất thải và chất dư thừa ra khỏi máu. Lọc máu tại viện là một phương pháp thay thế một số chức năng của thận, nếu thận bị suy hoàn toán. Bệnh nhân phải tới bệnh viện và được giúp sử dụng máy để lọc và làm sạch máu. Không ai muốn tình trạng đau khổ này cả, nhưng khi waiting list bản danh sách chờ thay thận chưa có thì ta phải tới lọc máu hai hay ba lần hàng tuần thôi.

 

Mỗi lần như thế máu bạn được y tá bơm từ từ ra khỏi cơ thể bạn. Máu này qua « thận nhân tạo » để lọc theo phương pháp của họ. Máu hoàn chỉnh xong được bơm vào cơ thể bạn.

Quá trình chạy thận nhân tạo diễn ra như thế nào?

Nghĩ đến việc phải châm kim nhiều lần một tuần có thể khiến bạn lo lắng lắm.  Nếu bạn lo sợ về điều này hoặc sợ kim tiêm, bạn có thể được bôi thuốc tê vài giờ bôi gây tê vài giờ trước khi chạy thận, hoặc tiêm thuốc gây tê tại chỗ để làm tê vùng kim tiêm. Thuốc gây tê có thể gây "cháy" hoặc "nóng rát" lúc đầu nhưng chỉ kéo dài vài giây thôi. Sau đó có một ống chuyên dụng sẽ được gắn vào kim, sau đó được kết nối với máy chạy thận.

Bạn cần ngồi hoặc nằm trong suốt quá trình lọc máu. Cần khoảng 4 giờ mới xong một lần lọc máu như thế. Nhưng có người lâu rồi quen do mỗi tuần tới 3 lần lọc máu nên họ có thể đọc sách, ngủ, nghe hay xem máy tính đem theo. Lượng máu đi ra và lọc xong điều hòa cân đối nên bạn không chóng mặt và cảm giác máu bị ồ ạt rút ra.

Lọc máu có thể được thực hiện tại bệnh viện hay các clinic có chức năng  lọc máu độc lập. Nơi nào cũng có y tá và chuyên viên bác sĩ cả; Lọc máu tại nhà yêu cầu bạn hoặc người khác phải học cách sử dụng máy./.

ĐHL biên soạn  

nguồn tham khảo

1- What Causes Kidney Stones 

https://www.health.harvard.edu/blog/what-causes-kidney-stones-and-what-to-do-2019051716656

2- NATIONAL KIDNEY FOUNDATION

https://www.kidney.org/atoz/content/kidneystones

3- What to expect from end stage kidney failure

What happens if kidneys fail: Symptoms, treatments, and more

CHIM RUỒI (HUMMINGBIRD) Ở MỸ NGỘ THIỆT

NHỮNG CHÚ HUMMINGBIRD VƯỜN TÔI

 

Nếu bạn thực lòng yêu thiên nhiên, thì nơi  nào bạn cũng thấy nó đẹp cả .

“If you truly love Nature, you will find beauty everywhere.” – Van Gogh –

nếu bạn yêu chim ruồi xin vào trang

                    ***

    Tôi hay ngồi lặng yên ở vườn sau để chú ý nhìn theo một con chim nhỏ xíu đậu trên một cành khô. Phải cố tâm và tập trung con mắt mới theo dõi được chú chim này.  Con chim im lặng, nói đúng hơn tôi chưa bao giờ nghe nó hót. Đó là loài hummingbird, theo tiếng Việt gọi là chim ruồi, loài chim nhỏ nhất nước Mỹ mà hôm nay tôi qua xứ này mới chính mắt trông thấy chúng.

  Điều đáng miêu tả về giống chim ruồi-tức là hummingbird- trước tiên là thân hình của nó. Mảnh khảnh, nhỏ bé tí teo so với loài chim khác. Theo người viết, nó nhỏ hơn cả chim sâu bên quê nhà. Không ngạc nhiên khi hummingbird được đặt cho một thứ tên là 'chim ruồi'. Thật lạ, cái mỏ chú chim lại nhỏ xíu, dài, hình tượng như một que tăm, cong cong, sẳn sàng chui sâu vào những cái hoa hình loa kèn, dễ dàng hút nhụy. 

Hôm nay người viết xin tả lại loài chim ruồi này hầu bạn đọc, với những gì mắt thấy tuy "tai chẳng nghe" vì như đã viết trên -chim này tôi chẳng bao giờ nghe nó hót.

Sau cái hình thể nhỏ bé, phải nói là cách bay của nó hết sức đặc biệt. Đôi cánh nó đập nhanh đến nỗi tôi chỉ thấy hai vệt mờ hai bên hông con chim ruồi thôi. Theo các nhà nghiên cứu thì chim ruồi đập cánh tới 80 nhịp/ giây đồng hồ. Tôi cho nó đập nhanh bằng đôi cánh ruồi không hơn không kém. Kỳ lạ, nó có thể đứng yên một chỗ, (đây là duyên cớ thứ hai người ta đặt cho cái tên là chim ruồi, vì ruồi có thể bay đứng yên một nơi , đập cánh vù vù) bay lên, xuống theo chiều thẳng đứng, xiên , ngang , tùy thích và tốc độ rất nhanh.

Nó xuất hiện rất bất ngờ. Khi tôi đang ngồi vườn sau, từ đâu nó xẹt ngang trước mắt tôi nhanh như tia chớp ! Nó vụt qua lại từng cái hoa xem không gì ưa thích, vụt, chú ta bay mất qua vườn bác bên cạnh hay đâu đó , đố trời biết ?!

Quý bạn đừng tưởng tôi không biết mấy chú Hummingbird này thích ăn gì ư ? Nó thích nhất là hột cải vườn tôi. Những mùa trước, khi lấy giống hạt cải, tôi hay bực mình vì không biết 'giống gì' nó phá mấy bông cải của tôi ? Cứ sáng lại thì tôi phát giác ra những mảnh vỏ bị cắn tơi tả rơi xuống đất. Tôi trùm nylon lai.  Một sáng tôi dậy sớm ra vườn, một con hummingbird từ trong hốt hoảng bay vụt ra.

  -A!  thì ra là chú mày, hummingbird!

Ban ngày cũng thế, tôi ngồi  'canh' sau vườn , không biết từ đâu bay vụt lại; gặp tôi nó bay biến mất.

Tôi chỉ canh chừng mấy chú hummingbird cùng bầy se sẻ, chim giẻ, chim sâu khi tôi cần có mớ hạt cải làm giống thôi. Những lúc khác,  tôi để chúng tha hồ bay giỡn vườn sau cho tôi ngắm chơi...

Phải kể đến vài con chim sâu, tuy nhỏ nhưng so ra còn to hơn chim ruồi, chúng  đang nghiêng đầu trong lùm chanh hay len lỏi trong mấy nhánh plume vừa xanh lá.  Nhưng chim ruồi có khả năng sục sạo tìm tòi tất cả loài hoa trong vườn tôi. Khi hoa cúc, hoa lili thậm chí hoa ngò, tần ô vừa hé, mấy cái mỏ tí xíu nhưng dài của chim ruồi vẫn rúc vào.

Thứ chim ruồi này hay viếng vườn tôi rất lẹ và bất ngờ.  Chúng hoạt động thật im lìm và dĩ nhiên là không gặp sự đe dọa nào. Hơn nữa, chim ruồi quá nhỏ chẳng thứ chim nào để ý và làm hại chúng. Nói thế, tôi không bao giờ xem thường tốc độ bay của chim ruồi. Chúng xẹt qua như 'tia chớp' nhưng cũng có khi đứng yên một chỗ trong không khí. Có điều thú vị, cánh nó đập quá nhanh, nhanh đến nỗi mắt tôi chỉ thấy hai vệt lờ mờ bên thân nó. Chim hummingbird này còn bay lên xuống theo chiều thẳng đứng, bay ngang qua lại rồi đập cánh đứng yên, cái mỏ dài khoằm cắm sâu vào cái hoa bất kể lớn nhỏ...

Còn những chú chim khác... Bầy sẻ lâu lâu sà xuống miếng đất tôi vừa cuốc xong, xem có con sâu nào không? Chú Jay trên cành thông kia , nghểnh cổ hót líu lo. Con chim to hơn chim sâu đang nghiêng đầu trong lùm chanh hay len lỏi trong mấy nhánh plume vừa xanh lá. Chỉ có chú hummingbird,nhỏ bé, im lìm, đơn độc, thoáng nhanh là làm tôi chú ý nhất sau cái vườn này.

Mùa cải cay này tôi đang cần hạt giống. Khoảnh đất trồng cải cay này giờ đã ra hoa vàng tươi, trái bắt đầu nhú ra khá dài. Tôi đang chuẩn bị thì giờ ngồi vườn sau giữ cải khi hạt giống bắt đầu khô, cũng là lúc những chú hummingbird thèm thuồng ' tấn công' cho kỳ được. Có điều tôi đang lo,vì đọc tin rằng giống hummingbird hoạt động kiếm ăn cả ban đêm.

Nếu thế, thì tôi đành chào thua những chú chim ruồi mà thôi./.

Đinh trọng Phúc

ghi chú thêm

Có 340 loài chim ruồi, khiến chúng trở thành họ chim đa dạng thứ hai trên trái đất.

 Một con chim ruồi trung bình chỉ nặng khoảng 3 gram (nhẹ hơn một đồng xu 5 cent nếu so sánh).

Một con chim ruồi có thể vỗ cánh từ 70 đến 80 lần mỗi giây.

 . Sự di cư của chim ruồi bắt đầu khi lượng ánh sáng ban ngày giảm đi, khi ngày ngắn lại.

Chim ruồi sinh sản ở Hoa Kỳ và Canada vào mùa hè và di cư về phía nam vào mùa thu để trải qua mùa đông ở Mexico và Trung Mỹ.

THẢM HỌA TẬN DIỆT NHÂN LOẠI ĐI TỪ MỘT PHƯƠNG TRÌNH

Bài tái đăng này nhằm mục đích đưa độc giả về lại khởi thủy của Phương Trình Vật Lý Nguyên Tử có tên là Phương Trình Einstein  E= mc² 

Đó là một phương trình chỉ rõ sức mạnh hạt nhân và từ công trình khoa học nay lại gián tiếp biến thân thành thảm họa diệt vong cho nhân loại 

CHIẾN TRANH HẠT NHÂN- NGÀY TẬN THẾ

LỜI GIẢI THÍCH CỦA BÁC HỌC ALBERT EINSTEIN VỀ  E= mc²

"Theo Đặc Thuyết Tương Đối (relative special theory) của Albert Einstein từng nghiên cứu và cho rằng- khối lượng và năng lượng là hai dạng thức biểu hiện khác nhau trong cùng một vật chất: quan niệm này hơi xa lạ với một học lực bình thường. Hơn nữa Phương Trình E bằng m c bình phương trong đó năng lượng E có được từ tích số giữa khối lượng (m) với bình phương tốc độ ánh sáng (C²) cho chúng ta thấy một khối lượng rất nhỏ vật chất cho ta một đại lượng rất lớn về năng lượng và ngược lại. Thực ra, khối lượng và năng lượng tương đương nhau theo công thức đã đề cập trên.  Điều này đã được Cockcroft và Walton chứng minh qua thực nghiệm vào năm 1932 "

"It followed from the special theory of relativity that mass and energy are both but different manifestations of the same thing -- a somewhat unfamiliar conception for the average mind. Furthermore, the equation E is equal to m c-squared, in which energy is put equal to mass, multiplied by the square of the velocity of light, showed that very small amounts of mass may be converted into a very large amount of energy and vice versa. The mass and energy were in fact equivalent, according to the formula mentioned above. This was demonstrated by Cockcroft and Walton in 1932, experimentally."

GHI ÂM  trên

  Bác Học Albert Einstein giảng dạy tại đại học Princeton USA (1941)

ngày 1/10/1940 bác học Albert Eistein được nhập tịch làm công dân Hoa Kỳ 

***

  E= mc² là phương trình nổi tiếng của Bác học Albert  Einstein. Đặc biệt nhấn mạnh về một thể năng lượng E tương đương tích số giữa khối lượng  m với bình phương tốc độ ánh sáng (c). Thoạt nhìn chúng ta xem chừng đơn giản nhưng thực ra nó chứa đựng bao vấn đề hệ trọng từ phương trình trên từ sự song hành ý nghĩa giữa vật chất và năng lượng.

PHÂN TÍCH PHƯƠNG TRÌNH EINSTEIN QUA LÝ THUYẾT HẠT NHÂN

Năng lượng thuần nhất trong trạng thái động nó đang nằm ở dạng HẠT (particle) cùng mang khối lượng. Tuy nhiên, phương trình nhìn ngược lại nó cũng ngầm mang ý nghĩa rằng cần một năng lượng thật lớn mới tạo được một khối lượng thật nhỏ vật chất.Từ đó chúng ta thấy rằng E= mc² toát ra ý nghĩa rằng vật chất và năng lượng là hai đại lượng có thể hoán đổi nhau được. Chúng là hai khía cạnh nằm trong vật chất nào đó. 

  Vào thế kỷ 18 chúng ta có Nguyên Lý Bảo Tồn Khối Lượng (Principal of mass conservation)  của nhà hóa học Pháp Antoine Lavoisier (1743-1794) ; vật chất không bao giờ mất chỉ biến thể thôi. Thật vậy, đốt một que củi sau đó chúng ta cân lại từ khí thải ra, tro bụi sau khi cháy nếu cẩn thận thì nó hoàn toàn bằng khối lượng ban sơ. Qua thế kỷ 19 các nhà khoa học như Rumford, Sadi Carnot, Ludwig Boltzman... lại chú trọng đến Nguyên Lý Bảo Tồn Năng Lượng (the Law of conservation of energy), họ cho rằng năng lượng nằm ở nhiều dạng: ánh sáng, sức nóng, chuyển động, thế năng...nhưng năng lượng không tự nhiên mà có nó phải do vật chất biến ra và tổng số năng lượng tạo ra nếu cộng lại không bao giờ bị biến mất đi.

E=mc²  & NGUYÊN LÝ THỨ BA  hay PHƯƠNG TRÌNH "THẾ KỶ" EINSTEIN 

Bắt đầu thế kỷ 20, Albert Einstein đã khám phá ra Nguyên Lý thứ BA, nối kết hai nguyên lý sơ khai trên thành một nguyên lý mà chưa ai ngờ tới, đó là ĐỊNH LUẬT BẢO TỒN VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG  ( Einstein's Conservation Law). Khác với những gì thông thường chúng ta hay nghĩ do hệ quả của nguyên lý này hết sức hệ trọng cho hiện tại và cả tương lai.

 

Bạn đọc hãy tưởng tượng bình phương tốc độ ánh sáng (C² ) một đại lượng quá to tát khi dùng tới từ "quadrillion" ngàn triệu triệu mới nói hết sự to lớn của nó. Với công thức hay nguyên lý Einstein E=mc² thế giới hiện đại đã và đang bước vào thời kỳ của NĂNG LƯỢNG HẠT NHÂN ( nuclear energy).

   Điều thông tuệ nhất của bác học Einstein là ông đã nhận chân ra NĂNG LƯỢNG và VẬT CHẤT là 2 thể hoàn toàn khác biệt cùng ở trong một vật thể.

   Vật chất có thể chuyển hóa thành năng lượng E. thí dụ một nguyên tử Hydrogen đơn thuần căn bản gồm 1 proton. và hạt proton này (subatomic particle/ hạ nguyên tử) có khối lương:

   0.000 000 000 000 000 000 000 000 001 672 kg 

Tuy khối lượng này quá nhỏ, nhưng vô số nguyên tử hydrogen cùng Oxygen hợp lại với nhau ( hằng số Avogadro  6.022x 10²³) thì nó sẽ tạo nên một thực thể có tác động rất lớn trong vật lý.

lấy thí dụ, trong một ký lô gam nước nguyên chất chúng ta có khối lượng hydrogen tương đương
mass H = 1kg x 2/18 =0.111kg (một phân tử gram nước có 2g hydrogen và 16g oxygen)
Công thức Einstein sẽ cho ta một năng lượng hết sức lớn 
E = mc²
với hệ thống m kg s
m: khối lượng tính bằng Kg
c: tốc độ ánh sáng gần bằng 300,000,000 m /sec
E: Joules
= 0.111 x 300,000,000 x 300,000,000
= 10,000,000,000,000,000 Joules

Joule là năng lượng tương đương khi bạn thử làm rơi 1 cuốn sách lên sàn nhà . Và khi nhìn năng lượng của khối lượng hydrogen từ 1 kg nước tinh khiết chuyển hóa thành thì thực là lớn kinh khủng!

Vì đó là năng lượng tạo ra khi chúng ta đốt hết hàng trăm ngàn gallons dầu khí mới có được!

Nếu như chúng ta chuyển đổi tất cả kg nước kia bao gồm 0.111kg hydrogen và 0.889kg oxygen thành năng lượng thì nó sẽ tương đương với nguồn năng lượng từ 10 triệu gallons dầu khí.

(  E   (viết hoa) là năng luợng hạt nhân là tích số mc²
năng lượng ở đây không phải là dạng năng lượng vật lý thông thường  mà là thể dạng NĂNG LƯỢNG hạt nhân E )

Bác học Albert Eistein đã nói .: ..

...Vật chất và năng lượng là 2 biểu hiện khác nhau hoàn toàn trong cùng một vật thể, chuyện này xem chừng xa lạ đối với những nguời có tri thức trung bình...

VẬT CHẤT NÀO MỚI TẠO RA NĂNG LƯỢNG HẠT NHÂN E?

  Vấn đề chúng ta đặt ra là sự thực chúng ta có khả năng chuyển hóa MỌI THỨ thành năng lượng E (Einstein) được hay không?

 NẾU ta hiểu phương cách duy nhất để khối lượng 1 kg nước này biến thân hoàn toàn thành năng lượng hạt nhân E thì 1 kg nước đó phải bị Hủy Diệt (annhilated ) toàn bộ ‘tính vật chất’ của nó?

 Muốn có tiến trình hủy diệt TÍNH VẬT CHẤT của khối nước kia,  đòi hỏi phải có khối lượng tương đồng PHẢN VẬT CHẤT bằng nó, tương đồng khối lượng nhưng mang toàn âm điện (negative charge).

Loại PHẢN VẬT CHẤT có HIỆN HỮU và người ta thấy được nó. Đó là các HẠT HẠ NGUYÊN TỬ (subatomic particles)-đứng sau và nhỏ hơn cấu trúc căn bản của nguyên tử-trong quá trình phân rã phóng xạ. Một thứ chúng ta có thể thực hiện được trong phòng thí nghiệm.
   Nhưng hạt này có tính tự hủy và khó sống còn cùng lúc đối với các chất liệu bình thường như nước. Với lý do này chúng ta không thể nào đem 1 kg nước trộn lẫn với 1 kg "phản vật chất nước" để cho ra năng lượng được.
   Hiện tượng đặc biệt của các hạt căn bản như PROTON chẳng hạn nó có tính nối kết. Nhân của hydrogen gồm chỉ 1 proton đơn thuần thôi. Nếu có 2 protons thì nó lại là nguyên tử helium. Đây là lối giải thích cách thành lập các nguyên tố... và cứ như thế tiến trình này cứ nhân lên mãi có nghĩa tăng số protons trong nhân (nucleus) lên cho đến các nguyên tố NẶNG NHẤT; thí dụ: Uranium trong nhân có 92 protons.

   Chúng ta cũng có thể kết hợp hai proton tự do (hydrogen nuclei) với nhau để có một hạt nhân helium ban sơ [ Deuteron -hình trái ]. Tiến trình này đòi hỏi hai proton này lao vào nhau với tốc độ cực  nhanh. Chuyện này xảy ra ở mặt trời chúng ta trong phản ứng sơ khai bước 1

 ¹H + ¹H --> ²H + antielectron + neutrino

Nhưng với kỹ thuật tối tân của con người như lasers, từ trường, hay tại tâm của bom nguyên tử chúng ta có thể thực hiện được và gọi đó là: PHẢN ỨNG TỔNG HỢP HẠT NHÂN (nuclear fusion).

  Có gì thú vị khi chúng ta ép buộc tổng hợp hạt nhân như thế kia? Khi các protons (dương điện tử) bị tổng hợp nó sẽ mất đi một phần khối lượng tương đương 0.7% tổng số khối lượng tổng hợp (sự mất đi từ các hạ nguyên tử positron và neutrino trong hình trên). Nếu chúng ta chuyển ngược khối lương này ra năng lượng theo công thức E = mc² thì đó là năng lượng khổng lồ cho chúng ta sau khi tổng hợp và mất  một số lượng rất nhỏ chất liệu hạt nhân như đã nói.

CHẤT LIỆU HẠT NHÂN LÀ GÌ?

Chúng ta trở ngược lại hỏi vậy thì chất liệu hạt nhân là gì?

    Từ những nguyên tố nặng hơn sắt (Fe) tất cả đều không ổn định. Có một số lại RẤT KHÔNG ỔN ĐỊNH. Có nghĩa rằng nhân của chúng quá nhiều dương điện tử hay có nhiều dương điện (positively charged protons) chúng đẩy lẫn nhau đưa đến tình trạng phân tán bất cứ lúc nào! Nên chúng ta gọi NHỮNG NGUYÊN TỐ NÀY CÓ TÍNH PHÓNG XẠ.

Lấy thí dụ, nguyên tố Uranium có tính phóng xạ với 92 dương điện tử Protons 

Từng giây đồng hồ hàng loạt nguyên tử Uranium tan rã thành từng nguyên tố mới và dĩ nhiên là nhẹ hơn vì ít protons hơn. Lại có một lượng nhỏ bị mất đi và nó đã chuyển hóa thành năng lựơng một lần nữa theo công thức E=mc². Tiến trình này gọi là PHẢN ỨNG PHÂN HẠCH HẠT NHÂN (nuclear fission)
    Cả hai phản ứng hạt nhân nói trên đều có phóng thích một khối lượng nhỏ vật chất để chuyển hóa thành năng lượng, một năng lượng khổng lồ theo công thức Einstein. Xem chừng ngang đây chúng ta đã quen dần cách dùng nó.

 Phản ứng Tổng Hợp Hạt Nhân -nuclear fusion- là những vũ khí mới hơn đang có trên nhiều đầu đạn hạt nhân hiện đại. Phản ứng phân hạch (nuclear fission) xem chừng đã cổ hơn và nó ít sức mạnh hơn hiện nay, tuy thế cũng gây bao tang tóc trong Thế Chiến Hai (NAGASAKI + HIROSHIMA) hay các vụ tai nạn tại nhà máy điện hạt nhân.

Quả bom nguyên tử đầu tiên Hoa kỳ thử nghiệm tại quận SOCORRO , NEW MEXICO, U.S.A.sáng sớm 16 tháng 7 1945 , năng lượng tương đương 18 ngàn tấn TNT.


NĂNG LƯỢNG MẶT TRỜI CŨNG TỪ NGUYÊN LÝ NÀY 

Năng lượng mặt trời cũng từ kết quả E =mc². Phản ứng nhiệt hạch tại tâm mặt trời (nuclear fusion), tổng hợp giữa tritium H₃ và deuterim H₂ cho ra helium H₄  và năng lượng mặt trời còn gọi là tia bức xạ mặt trời. Phản ứng này cách xa trái đất tới ngót 90 triệu dặm nên năng lượng đã yếu lần cho khi đến trái đất. Tuy vây theo tính toán cũng còn một năng lượng tương đương 400 watts trên mỗi mét vuông mặt địa cầu, đủ cho 4 ngọn đèn 100 watt cháy sáng. Nếu ứng dụng sức nóng này qua các tia phản chiếu ở các tấm gương đun nguồn chất lỏng, và dù còn 30 phần trăm thôi chúng ta cũng có nguồn điện cho nhân loại.  Ý niệm này là khởi đầu của từ "Thermal Solar " nguồn nhiệt lấy từ mặt trời.   Sự tìm tòi khám phá khoa học cùng lương tâm một nhà khoa học là chân lý và tìm tòi khoa học. Thế hệ tương lai hòa bình hay thảm nạn đều do con người quyết định. Còn khoa học thì mang tính tự nhiên và khách quan.

LỜI TIÊN TRI VỀ CHIẾN TRANH NGUYÊN

 TỬ CỦA BÁC HỌC ALBERT EINSTEIN

 

Tôi không cần biết Thế Chiến III đánh nhau về vũ khí nào, nhưng Thế Chiến IV thì loài người chỉ còn gậy, đá để đánh nhau mà thôi.

“I know not with what weapons World War III will be fought, but World War IV will be fought with sticks and stones"--Albert Einstein 

   Bác Học Albert Einstein có thể hiểu trước đươc công thức này sẽ đưa đẩy nhân loại về đâu? Khoa học đang phục vụ chiến tranh vào thời đại của ông. Trước đại họa nhân loại khi quân phát xít Hitler và Nhật đang ngày đêm ráo riết hoàn thiện những quả bom nguyên tử đầu tiên, mới đào tỵ sang Hoa kỳ cùng với hai nhà khoa học Do thái khác là Leo Szilard và Eugene Wigner năm 1939, ông đã khẩn khoản với TT Franklin D Rosevelt xin ngân sách hoàn thiện gấp Dự án Manhattan.(Manhatten Project) để sở hữu vũ khí nguyên tử trước phe Trục (phát xít)

   Oái ăm thay công thức E=mc²  đầu tiên phục vụ CHO NHÂN LOẠI LẠI BẰNG CHẾT CHÓC KINH HOÀNG từ hình ảnh ghê rợn của HAI  trái bom nguyên tử thả xuống hai thành phố Hiroshima và Nagasaki Nhật bản vào hai ngày 6 và 9 tháng 9 năm 1945!?

Sau thế hệ của Bác Học Eisntein cùng các nhà bác học vật lý khác sức mạnh vũ khí hạt nhân đã được càng cường quốc quân sự thi đua phát triển một cách gay gắt.

Thế giới từng ngày đứng trước sự đe dọa của Thế Chiến Thứ 3 tuy Bác Học Einstein không còn nữa nhưng những gì ông tiên tri trước cho thảm họa diệt vong của Thế Chiến 3 nếu có thì di sản của nó để lại cho nhân loại NẾU CÒN THÌ CHỈ LÀ GẬY GỘC  mà thôi. Lý do Phương Trình E=mc². của nhà bác học này khám phá ra nó từng ứng nghiệm qua những quả bom nguyên tử với sức tàn phá giết chóc ghê hồn ./.

Đinh hoa Lư 30-9-2022

Đinh trọng Phúc biên soạn 

các nguồn tham khảo 

EINSTEIN EXPLAINS THE EQUIVALENCE OF ENERGY AND MATTER

https://history.aip.org/exhibits/einstein/sound/voice1.wav

http://www.worsleyschool.net/science...emc2/emc2.html

http://www.energytribune.com/2771/understanding-e-mc2#sthash.J9ZIZVqW.dpbs
UC Davis ChemWiki
 http://chemwiki.ucdavis.edu/Physical_Chemistry/Atomic_Theory/The_Atom/Sub-Atomic_Particles
http://zebu.uoregon.edu/~soper/Sun/fusionsteps.html

https://www.utdallas.edu/~parr/chm5414/54140903.html